So sánh đặc điểm phong cách kiến trúc cổ điển và tân cổ điển

Cổ điển và Tân cổ điển đều gợi lên cảm giác sang trọng, cân đối và có tính trật tự cao. Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn vào những hàng cột, phào chỉ hay mặt tiền đối xứng, không dễ nhận ra ranh giới giữa hai phong cách.

Điểm khác biệt nằm sâu hơn ở cách tổ chức tỷ lệ, hình khối, mức độ trang trí, xử lý mặt đứng và tổ chức không gian. Kiến trúc Cổ điển thiên về sự uy nghi, giàu chi tiết và tính nghi lễ. Trong khi Tân cổ điển tiếp thu ngôn ngữ đó theo hướng tiết chế, rõ ràng và phù hợp hơn với đời sống hiện đại.

Bài viết dưới đây phân tích đặc điểm phong cách kiến trúc cổ điển và Tân cổ điển theo từng tiêu chí. Giúp chủ đầu tư dễ hình dung sự khác nhau trước khi lựa chọn phong cách cho công trình.

Kiến trúc Cổ điển và Tân cổ điển có điểm gì giống nhau?

Hai phong cách thường được đặt cạnh nhau vì cùng sử dụng nhiều nguyên tắc và thành phần có nguồn gốc từ kiến trúc Hy Lạp và La Mã. Tân cổ điển đặc biệt được hình thành từ quá trình nhìn lại kiến trúc Cổ điển. Với xu hướng nhấn mạnh hình học, tỷ lệ, sự rõ ràng và tính đối xứng.

Cùng kế thừa ngôn ngữ kiến trúc Cổ điển

Cột, thức cột, đầu cột, mái dốc hoặc mái vòm, pediment, entablature và các dạng thức hình học. Đó là những thành phần thường xuất hiện trong ngôn ngữ kiến trúc Cổ điển.

Điều quan trọng là các yếu tố này không đơn thuần được sử dụng như đồ trang trí. Trong truyền thống kiến trúc Cổ điển, chúng hình thành một hệ thống có quy tắc về tỷ lệ, cấu tạo và mối quan hệ giữa các bộ phận.

Các hệ thức cột như Doric, Ionic và Corinthian là những ví dụ tiêu biểu. Getty mô tả architectural orders như một hệ thống quy định mối quan hệ giữa cột, đế cột và phần entablature phía trên, chứ không chỉ là hình thức của một chiếc cột.

Cùng đề cao tỷ lệ, trật tự và sự cân bằng

Một công trình mang ngôn ngữ Cổ điển thường tạo cảm giác ổn định ngay cả khi người xem chưa nhận diện được từng chi tiết.

Lý do nằm ở mối quan hệ giữa các bộ phận. Như chiều cao, chiều rộng, khoảng cách giữa các trục, kích thước cửa, cột và các lớp mặt đứng được tổ chức có chủ đích.

Từ thời Phục Hưng, các kiến trúc sư châu Âu tiếp tục nghiên cứu những nguyên tắc tỷ lệ và bố cục có nguồn gốc từ kiến trúc La Mã. Bảo tàng Metropolitan Museum of Art cũng ghi nhận vai trò của hình thức hài hòa, tỷ lệ toán học và tỷ lệ con người trong tư duy kiến trúc thời kỳ này.

Cùng sử dụng đối xứng, thức cột và nhịp điệu kiến trúc

Đối xứng là một trong những công cụ quan trọng để tạo ra sự cân bằng. Trục chính thường được xác lập rõ, sau đó các thành phần như cửa, cột, cửa sổ hoặc khối chức năng được tổ chức xoay quanh trục đó.

Tuy nhiên, đối xứng không đồng nghĩa với việc hai bên công trình phải giống nhau tuyệt đối trong mọi trường hợp. Điều quan trọng hơn là mối quan hệ giữa các thành phần phải tạo được cảm giác cân bằng và có trật tự.

Đây cũng là lý do khi đánh giá một công trình Cổ điển hay Tân cổ điển. Kiến trúc sư thường nhìn vào tổng thể trước khi đi sâu vào hoa văn.

So sánh đặc điểm phong cách kiến trúc Cổ điển và Tân cổ điển

Nếu chỉ dựa vào số lượng phào chỉ hay màu sắc, việc phân biệt hai phong cách rất dễ sai. Cách hiệu quả hơn là quan sát từ hình khối, bố cục, mặt đứng, chi tiết đến không gian.

Bố cục và tính đối xứng

Trong kiến trúc Cổ điển, bố cục thường được tổ chức chặt chẽ quanh một trục rõ ràng. Mặt tiền có thể được xây dựng theo cấu trúc trung tâm – hai bên, tạo cảm giác ổn định và bề thế.

Đối xứng trong kiến trúc cổ điển vì vậy không chỉ nhằm tạo vẻ đẹp thị giác. Nó còn giúp xác lập thứ bậc của công trình. Đâu là lối vào chính, đâu là không gian quan trọng và đâu là thành phần phụ trợ.

Tân cổ điển vẫn duy trì tư duy này nhưng thường thể hiện nhẹ hơn. RIBA mô tả Neoclassical bằng những đặc điểm như hình học rõ ràng, sự cân xứng và tỷ lệ. Cùng việc sử dụng các thức cột Cổ điển theo cách có tính hệ thống.

Tỷ lệ và hình khối

Cổ điển thường tạo ấn tượng về một công trình có quy mô lớn, chắc chắn và mang tính biểu tượng. Các tầng, khối đế, thân công trình và phần mái thường được tổ chức thành những lớp rõ ràng.

Tân cổ điển kế thừa nguyên tắc này nhưng có xu hướng giảm bớt sự nặng nề. Hình khối thường được làm sạch hơn, đường nét rõ hơn và khoảng trống được sử dụng hiệu quả hơn.

Đây là một khác biệt quan trọng trong thực tế thiết kế. Một mặt tiền có nhiều chi tiết chưa chắc đã là Cổ điển. Ngược lại, một công trình có ít hoa văn vẫn có thể mang tinh thần Tân cổ điển. Nếu tỷ lệ, trục và ngôn ngữ chi tiết được kiểm soát tốt.

Thức cột và chi tiết kiến trúc

Thức cột là một thành phần dễ nhận diện nhưng không nên được xem như tiêu chí duy nhất. Kiến trúc Cổ điển có thể sử dụng những thức cột với mức độ thể hiện rõ ràng. Kết hợp cùng đầu cột, thân cột, đế cột và entablature để tạo thành một hệ thống hoàn chỉnh.

Trong Tân cổ điển, các yếu tố này vẫn hiện diện nhưng thường được chọn lọc để phù hợp với tổng thể. Cột có thể trở thành điểm nhấn chính của mặt tiền thay vì xuất hiện dày đặc ở mọi vị trí.

Mức độ trang trí và phào chỉ

Đây thường là khác biệt dễ nhận biết nhất đối với người quan sát không chuyên. Cổ điển có xu hướng sử dụng nhiều lớp chi tiết: phào chỉ, phù điêu, hoa văn, đầu cột, đường viền và các thành phần trang trí được phối hợp để tạo cảm giác phong phú.

Tân cổ điển tiết chế hơn. Thay vì phủ kín bề mặt, chi tiết thường được đặt tại những vị trí có chủ đích nhằm nhấn mạnh trục chính, cửa vào, tầng quan trọng hoặc một số điểm chuyển tiếp.

Vì vậy, “ít hoa văn hơn” chưa phải là cách định nghĩa đầy đủ về Tân cổ điển. Bản chất nằm ở cách kiểm soát chi tiết trong mối quan hệ với hình khối và tỷ lệ tổng thể.

►► Tham khảo: Quy trình thiết kế kiến trúc biệt thự tại 618 Architects

Mặt đứng và không gian

Mặt đứng Cổ điển thường tạo cảm giác trang trọng và có tính nghi lễ. Các lớp kiến trúc được tổ chức để người nhìn cảm nhận được thứ bậc và chiều sâu của công trình.

Trong khi đó, Tân cổ điển thường hướng đến mặt đứng rõ ràng hơn. Các mảng đặc – rỗng, cửa sổ, cột và phào chỉ được tiết chế để tạo nên vẻ thanh lịch.

Sự khác biệt này tiếp tục xuất hiện trong nội thất.

Không gian kiến trúc cổ điển thường nhấn mạnh sự trang trọng, chiều sâu và tính đại diện. Đại sảnh, phòng khách lớn, cầu thang hoặc các không gian có tính nghi lễ thường được dành nhiều diện tích và chi tiết.

Tân cổ điển có thể vẫn giữ những yếu tố đó nhưng ưu tiên hơn cho sự thoáng, tiện dụng và phù hợp với cách sử dụng hiện đại.

Tỷ lệ vàng trong kiến trúc và ứng dụng vào kiến trúc Cổ điển

Tỷ lệ vàng thường được nhắc đến khi nói về vẻ đẹp hài hòa trong kiến trúc. Tuy nhiên, cần hiểu đúng rằng tỷ lệ vàng không phải công thức bắt buộc cho mọi công trình Cổ điển.

Tỷ lệ vàng là một quan hệ toán học trong đó tỷ lệ giữa phần nhỏ và phần lớn tương ứng với tỷ lệ giữa phần lớn và toàn thể. Khái niệm này thường được ký hiệu bằng tỷ lệ xấp xỉ 1:1,618.

Tỷ lệ vàng tạo nên sự hài hòa cho công trình như thế nào?

Trong kiến trúc, cảm giác đẹp không đến từ một con số đơn lẻ. Nó đến từ mối quan hệ giữa nhiều bộ phận.

Có thể hình dung đơn giản: một cửa sổ quá lớn so với mảng tường sẽ phá vỡ cảm giác cân bằng. Một tầng quá thấp so với tầng dưới cũng có thể khiến mặt đứng mất nhịp.

Vì vậy, khi thiết kế, kiến trúc sư thường quan tâm đến nhiều loại tỷ lệ:

• Tỷ lệ giữa chiều cao và chiều rộng công trình.
• Tỷ lệ giữa các tầng.
• Tỷ lệ cửa và mảng tường.
• Tỷ lệ giữa cột, cửa và khoảng trống.
• Tỷ lệ giữa các khối chức năng.

Tỷ lệ vàng có thể là một tham chiếu trong quá trình nghiên cứu bố cục. Nhưng không nên biến nó thành “công thức tạo nên kiến trúc đẹp”.

Ứng dụng tỷ lệ vàng trong kiến trúc Cổ điển

Trong kiến trúc Cổ điển và các truyền thống kế thừa tư duy Cổ điển, tỷ lệ và sự hài hòa giữa các bộ phận có vai trò rất lớn.

Một ví dụ thực tế là khi xử lý mặt tiền biệt thự. Thay vì chia mặt đứng thành các ô cửa theo kích thước có sẵn. Kiến trúc sư có thể bắt đầu từ tổng thể mặt tiền, xác lập trục chính. Sau đó kiểm soát tỷ lệ các mảng tường, cửa và cột.

Khi những tỷ lệ này được cân bằng, công trình có thể tạo cảm giác hài hòa ngay cả khi sử dụng ít chi tiết trang trí.

Bảng so sánh nhanh Cổ điển và Tân cổ điển

Cổ điển hay Tân cổ điển phù hợp với công trình nào?

Không có một phong cách phù hợp với mọi công trình. Lựa chọn nên bắt đầu từ quy mô, tỷ lệ khu đất, công năng, bối cảnh và trải nghiệm mà chủ đầu tư muốn tạo ra.

Khi phong cách Cổ điển phù hợp?

Đặc điểm phong cách kiến trúc cổ điển có thể phù hợp với những công trình cần tạo cảm giác bề thế, trang trọng và có tính biểu tượng cao.

Đó có thể là biệt thự quy mô lớn, công trình mang tính đại diện hoặc những dự án có diện tích đủ để hình khối và các lớp chi tiết phát huy hiệu quả.

Với khu đất nhỏ, việc áp dụng quá nhiều chi tiết Cổ điển có thể khiến mặt đứng trở nên nặng nề. Đây là vấn đề cần được đánh giá ngay từ giai đoạn thiết kế, thay vì chỉ quyết định phong cách dựa trên hình ảnh tham khảo.

Khi phong cách Tân cổ điển phù hợp?

Tân cổ điển thường phù hợp với chủ đầu tư muốn giữ sự sang trọng của ngôn ngữ Cổ điển nhưng cần một công trình nhẹ hơn về hình thức.

Phong cách này có thể phát huy hiệu quả ở biệt thự, nhà ở cao cấp, khách sạn, căn hộ dịch vụ hoặc những công trình cần cân bằng giữa hình ảnh sang trọng và nhu cầu sử dụng hiện đại.

Tổng quan về đặc điểm phong cách kiến trúc cổ điển

Phân biệt Cổ điển và Tân cổ điển không nên bắt đầu bằng câu hỏi “phong cách nào nhiều hoa văn hơn?”. Cách nhìn chính xác hơn là quan sát từ tổng thể đến chi tiết: hình khối, tỷ lệ, trục, mặt đứng, thức cột, mức độ trang trí và cuối cùng là trải nghiệm không gian.

Với một công trình thực tế, lựa chọn phong cách chỉ là bước đầu. Quan trọng hơn là biến ngôn ngữ đó thành một hệ thống thiết kế phù hợp với quy mô, công năng, ngân sách và bối cảnh của khu đất.

Đó cũng là cách 618 Architects tiếp cận thiết kế kiến trúc. Không áp một phong cách có sẵn lên công trình, mà nghiên cứu tổng thể để tìm ra ngôn ngữ kiến trúc phù hợp với giá trị và mục tiêu sử dụng của dự án.

Nếu bạn đang chuẩn bị xây dựng biệt thự, khách sạn hoặc công trình lưu trú và chưa xác định nên theo Cổ điển hay Tân cổ điển, 618 Architects có thể cùng bạn phân tích phương án từ quy mô khu đất, công năng đến hình khối và ngân sách đầu tư.